Debate sobre la narración interactiva, creación de relatos hipertextuales, posibilidades de construcción de tramas hipermedias e interactivas

lunes, 16 de marzo de 2009

Narrar como habla la gente



En una entrevista, Guillermo Arriaga, director del film Lejos de la tierra quemada y quionista de Amores perros o Babel, dijo que sus películas estaban narradas del mismo modo que las personas cuentan su vida. Se refería a que la gente explica lo que le pasa utilizando saltos temporales (ya sea para hacer aclaraciones o por falta de memoria), y nunca de forma lineal.


Pero esto que nos sale de forma tan natural al hablar, no es tan facil de hacer en cine o literatura. En los últimos años se han multiplicado las obras que buscan aplicar estas "nuevas" estructuras narrativas en sus obras, como es el caso, por ejemplo, de esta película. Múltiples historias con un núcleo en común, una misma experiencia narrada desde diferentes puntos de vista o una biografia no lineal que pasa de la juventud a la vejez y al revés de forma continua son estructuras que encontramos muy a menudo en las librerías y carteleras actuales.


Sin embargo, por muy inovadoras que parezcan estas nuevas formas artísticas, tienen un handicap que las sitúa necesariamente por detrás de la wikinovela: son historias cerradas. Con esto no quiero decir que tengan un final que no permita al lector imaginar como sigue la historia, sino que el lector-espectador no puede intervenir en el proceso creativo. Esta apuesta nos convierte a todos en posibles artistas y creadores, una opción que no se había planteado hasta la aparición y dominio de las nuevas tecnologías.


Así, estamos viviendo una revolución en la forma de narrar lo que vivimos. Ya no vale el érase una vez. En cierto sentido, es lógico que tradicionalmente las historias hayan estado contadas de forma lineal, ya que muchas veces han sido transmitidas de generación a gerenación a través del boca a boca y así era más fácil de recordar. Pero ahora que la escritura es quien plasma la vida real, no sólo se busca que se recuerde la historia, sino inovar en la forma, aplicar el realismo también en la estructura narrativa y aumentar la participación del lector-espectador.


jueves, 12 de marzo de 2009

enderezos (alguns) sobre narración hipertextual

Aura Digital
http://cv.uoc.edu/~04_999_01_u07/doclectura.html
http://cv.uoc.edu/~04_999_01_u07/homepage.html

Hermeneia
http://www.uoc.edu/in3/hermeneia/cast/sala_de_lectura.htm

Revista sobre creación literaria:
http://www.ucm.es/info/especulo/
http://www.ucm.es/info/especulo/hipertul/creacion.htm

CiberSociedad. Grupo de traballo sobre narrativa dixital:
http://www.cibersociedad.net/congres2006/gts/gt.php?llengua=es&id=104

Comunicacións sobre narrativa dixital:
http://www.cibersociedad.net/congres2006/gts/gt.php?perfilpagina=comunicacions&id=104

La Wikinovela: un proyecto de creación hipertextual, colectiva y multilingüe en internet
http://www.cibersociedad.net/congres2006/gts/comunicacio.php?id=658&llengua=es
http://www.cibersociedad.net/congres2006/gts/gt.php?llengua=es&id=104

Páxina / editorial coas primeiras aportacións narrativas hipertextuais na rede
http://www.eastgate.com/
http://www.ucm.es/info/especulo/hipertul/eastgate.html

Ademais deixo a páxina sobre o concurso de microrrelatos de TVE2:
http://pagina2.rtve.es/microrrelatos.php

Aquí deixo tamén os títulos de 2 novelas colectivas do s. XXI:
Luther Blisset: Q, Barcelona, Mondadori, 2000 (esta é italiana)
Colectivo Todoazen: El año que tampoco hicimos la revolución, Barcelona, Caballo de Troya, 2005 (esta é española).
Así como unha pequena recomendación: podedes empezar xa as vosas colaboracións no espazo.


Esquema La Corrala

La Corrala

Casa antigua, de alto nivel pero venida a menos. El edificio forma parte de la trama. No está localizado en ninguna ciudad en concreto, pero sí se sabe que es una ciudad grande.


Izquierda Derecha

Academia

Pili (ciencias), 32

Matilde (letras), 26

Jubilados:

Laureano,

María Asunción

Divorciado

Federico, 36, notario

Familia normal

Jose (padre) 44

Marta (madre) 42

Hugo (hijo)22

Sara (hija)13

Alquiler a jóvenes

Aún no está alquilado. Propiedad de los

Familia venida a menos

Amancio (padre) 46

Cuca (madre) 37

Doña Cayetana (bisabuela), 82

Froilán (9), Victoria (8) y

Juan Valentín (7)

Portera:

María, 58. Cumple con el prototipo pero en realidad no es así.

Portal

sábado, 7 de marzo de 2009

Slumdog Millonaire: narración audiovisual non lineal



Ola compañeiras, gustaríame traer a colación un filme que vin esta fin de semana, e que me pareceu representativo do exposto o outro día na clase. Trátase da película “Slumdog Millonaire” dirixida por Danny Boyle e recentemente galardoada con oito Oscars.

Pois ben, sen desvelarvos moito o argumento da película, por se non a vistes, gustaríame comentar a narrativa audiovisual que emprega. A obra comeza intercalando unha historia dun mozo orfo que vive nunha barriada de 'Bombay' e que se presenta á versión india de "¿Quién quiere ser millonario?". Tras acertar todas as preguntas, cando está a punto de responder á última cuestión, a policía deteno e vese obrigado a dar explicacións de todo. Ninguén cría que un rapaz tan pouco formado fose capaz de responder correctamente a tantas cuestións. No interrogatorio policial ó que é sometido conta moitos momentos da súa vida chegando a desvelar mesmo ata o verdadeiro motivo que o levou a decidirse a concursar no programa.



Este argumento descrito de xeito lineal, na película, transformase nun continuo flashback e flashforward, intercalando momentos da súa vida de cativo con momentos no concurso. Establécese entón un paralelismo entre o que lle pregunta o presentador, e unha unha etapa concreta das súas duras experiencias vitais.



Deste xeito o espectador pode entender cal é o motivo específico que fai que sexa capaz de acertar a cada pregunta. Non por casualidade, nin tampouco por ser un rapaz culto. A súa experiencia vital, e a súa loita cotiá para sobrevivir son as claves para responder satisfactoriamente ás cuestións que se lle plantexan no programa.



Poderiamos establecer un paralelismo entre esta forma de contar e de narrar, coa wikinovela. En ámbolos dous casos ráchase de pleno co relato que plantexaba o pensador e filósofo grego Aristóteles. Na retórica aristotélica facíase referencia a que calquera relato debería ter necesariamente tres partes: presentación nó e desenlace.

Coido que esta lóxica aristotélica, está en desuso, non só na escrita, senón como vemos no mundo audiovisual, e mesmo na internet. Mesmo as noticias televisivas xa non seguen esta tendencia. Xeralmente entran directamente no conflito. A maioría dos guións dos informativos televisivos, hoxe en día dramatizados e espectacularizados, buscan chamar a atención, servir de reclamo ó espectador. Por isto, fuxen dun relato lineal, para rachar con todos os esquemas do televidente. Nas pezas informativas televisivas tamén se dan saltos temporais, abórdase xeralmente o nó ou conflito, sen grandes contextualizacións e introducións. En internet se cabe, esta forma de contar dáse dun xeito máis acentuado polas posibilidades que ofrece a rede, mesturase texto, vídeo, son. As noticias incorporan enlaces que nos levan a outras, os medios dixitais, mesmo enlazan as informacións con documentos que serven como probas, ou con outras páxinas web alleas ó cibermedio.

O relato xornalístico muda por tanto para adaptarse a unha nova forma de contar, e mesmo de ver o mundo. Recordemos que a retórica aristotélica non é máis que un esquema xurdido nun momento da historia, e que ten moito que ver coa forma de entender e pensar o mundo. E por isto esta nova forma de contar tamén ten que ver co noso mundo actual. Un mundo interactivo, cheo de posibilidades tecnolóxicas, redes sociais, espazos compartidos na rede,obras individuais que pasan a ser creacións colectivas, comunidades virtuais, enciclopedias e novelas construídas non por un EU senón por un NÓS colectivo que contribúe a fomentar a interacción e a participación.

viernes, 6 de marzo de 2009

La necesidad de la tecnología


Muchas veces hemos oído en la facultad que los periodistas -o estudiantes de periodismo- no tienen la necesidad de aprender conceptos puros de tecnología. Quizá sea verdad que no tiene porqué entender la lógica física de las ondas sonoras en radio; pero no tiene ningún sentido concebir el periodismo sin la tecnología.

La libertad de expresión ha dado la opción a los ciudadanos a expresar sus ideas y opiniones. Sin embargo, a lo largo de la historia ha sido la tecnología la que ha hecho posible que estas manifestaciones hayan tenido repercusión pública: la imprenta, la telegrafía, el teléfono, la radio, la televisión y, ahora, Internet.

Así pues, es indispensable para un periodista entender el funcionamiento de las nuevas tecnologías. Y no me refiero a saber entrar al correo electrónico personal o buscar un vídeo en youtube, sino entender la lógica de Internet para poder crear una narración hipertextual como la wikinovela.

Tradicionalmente, cuando hemos estudiado las características de las narraciones nos han remarcado que tiene una temporalidad, un espacio, unos personajes, un narrador y una trama verbalizada en una lengua. Sin embargo, estos parámetros han cambiado a día de hoy. Aunque se mantienen unos personajes y una trama en común, las narraciones pueden tener diferentes temporalidades, espacios y narradores. Es más, ahora las novelas pueden tener varios autores; lo que definimos como creación colectiva.

Estos cambios pueden ser recibidos con rechazo desde una perspectiva literaria, ya que son muchos los autores que consideran que los libros deben ser escritos por escritores y no por usuarios anónimos de la red. Lo que estos autores no entienden es que esta aportación de la sociedad es positiva porque fomenta la creación literaria y la lectura en ámbitos en los que no llega la literatura “analógica”. No se trata de competir, sino de compartir.

Además de aumentar los índices de lectura en un público más joven –en el cual los índices de lectura han bajado considerablemente en los últimos años- se fomenta la reflexión sobre las obras y el mundo que reflejan a partir de los espacios de debate. La literatura en la red ha traspasado el simple límite de la lectura y se a adentrado al ámbito de la tertulia literaria, política o social –dependiendo de la temática de la narración.

El hecho que el lector –y autor potencial- diseñe el recorrido de su narración pone de manifiesto la individualización a la que están llevando las nuevas tecnologías. Rechaza la teoría que hay una verdad absoluta que contar y refuerza la idea que el mundo real es aquel que vemos y vivimos nosotros mismos. Nadie sabe más que nosotros que rumbo debe seguir la historia.

Pero todo esto no sería posible sin la tecnología. Sin la tecnología no hay evolución en todos los ámbitos, tampoco en arte y literatura. De modo que tenemos que comprender y dominar las herramientas que nos permiten transmitir el conocimiento y el modo de vida de nuestra sociedad. Si nuestra sociedad resalta por su atomización y individualidad, tendremos que dominar las técnicas que nos permitan reflejar esta realidad. ¿Y qué mejor que Internet para hacerlo?

Se acabó la concepción del artista como bohemio que escribe a mano en una buhardilla. Ahora el escritor crea delante de un Mac mientras escucha la música de su Ipod. De modo que sí, la tecnología es necesaria, también para crear arte.

miércoles, 18 de junio de 2008

Una cosilla que encontré

Hola compañeros, buceando por internet he encontrado una página muy interesante. Se trata de una novela interactiva creada para los alumnos de la ESO. No tiene mucho que ver con Rigor Mortis porque tiene un diseño muy diferente. Lo más espectacular es que en la novela se dan pistas y tienes que ir resolviendo los enigmas. La novela está a la venta y sólo dejan en abierto un par de capítulos, pero tiene buena pinta. Os dejo aquí la página de la novela:

http://www.projecte8.com/

lunes, 26 de mayo de 2008

propostas audiovisuais

Historia de un Letrero (curtametraxe, 6 minutos. Presentado en Cannes)
http://www.youtube.com/watch?v=L9eUBVpL0ZU (subtítulos en inglés)
http://www.youtube.com/watch?v=2oFxi44IPR8 (subtítulos en francés)

Lo que tu quieras oír (desta historia xa falaramos?)
http://www.youtube.com/watch?v=12Z3J1uzd0Q&feature=related

La historia de Ashley . Uso da técnica do relato curto, do conto, da narración ben estructurada e ben contada (storytelling) para vender, desde a perspectiva da emoción-compasión, ao actual presidente de Estados Unidos.
http://www.youtube.com/watch?v=LWA052-Bl48

Explicación dos elementos que integran a narración dixital e forma de construcción
http://inms.umn.edu/Elements/
http://www.inms.umn.edu/

viernes, 23 de mayo de 2008

Twiter

Puff se me ha borrado repentinamente todo lo que había escrito...que bajón. Voy a intentar reproducirlo lo más brevemente posible.

Me ha sorprendido mucho tanto el concepto como la rápida implantación y evolución del microbbloging. Este concepto se refiere a la reducción y fragmentación de la información, ya que las redes y servicios que se han creado bajo este concepto permiten el envío y lectura de mensajes de no más de 140 o 144 caracteres (aproximadamente un mensaje de texto SMS).
El más conocido es Twitter, y su equivalente o clon español se llama Khaces, una página web que te invita al entrar en ella a escribir en la parte superior de la página lo que estás haciendo en ese momento, con la posibilidad de incluir fotografías o imágenes, leer los mensajes depositados por otros usuarios (posibilidad que distingue a Khaces de Twitter, donde solo puedes ver los de tu red de amigos), crear una red de favoritos, etc. La extensión reducida de la que hablaba, tamaño sms, pretende dar dinamismo y frescura al tan extendido fenómeno del "post".
Pero el microblogging va más allá, pues supone la combinación de blogs, redes sociales y dispositivos móviles, ya que la clave es que los mensajes pueden enviarse no sólo desde la red, sino también vía mail, mensajería instantánea y teléfonos o dispositivos móviles.

La rápida evolución del microblogging hace que podamos hablar ya de periodismo microbbloging, entre otros muchos conceptos, es decir, de informaciones de la extensión citada (aproximadamente 20 palabras) y publicadas por múltiples vías y por todos los usuarios que así lo deseen.

Os dejo aquí la dirección electrónica de Khaces y la de 20 palabras, que también me ha parecido interesante a modo de poner un ejemplo del periodismo microbbloging.

http://www.khaces.com/

http://20palabras.com/

formas de expresión curtas

Imaxino que xa coñecedes esa nova forma de construcción de mensaxes, o denominado microblogging, que puxo en marcha a marca estadounidense Twitter e da que tamén xa hai réplica en español. ¿Cal é a vosa opinión sobre esta estructura de texto, desas mensaxes curtas, que non superan os 140 ou 144 caracteres e que se poden enviar desde o ordenador, móvil ou mensaxería instantánea? ¿Pódese xogar coa ficción? ¿qué supón a cada vez máis evidente tendencia á fragmentación para á información, para contar calquera tipo de historia?
- Tento en conta que a bitácora perdeu unha parte do seu significado e se convirtiu nun sinfín de entradas nas que só se apunta que situación ou personaxe se acaba de crear no wiki. Era un espazo de debate sobre a narración, -texto-, e o hipertexto e poucas aportacións se incluiron e o debate desapareceu da proliferación de mensaxes curtas en relación á wikinovela.
- Revisade con atención as correccións.

viernes, 16 de mayo de 2008

Mas extraño que la ficción

É o título dunha película, dirixida por Marc Foster e escrita por Zach Helm, na que o protagonista da película é ao mesmo tempo o protagonista dunha novela que está a escribir unha mujer que, ademáis de narrar as peripecias de Harold, describe os seus problemas coa falta de inspiración, cos momentos de baixa creatividade e coa necesidade de resolver a historia que está relatando. O espectador contempla a vida de Harold como real, Harold vai descubrindo que é o suxeito principal dunha novela e trata de influir no final que a autora do libro ten previsto, despois de investigar distintas posibilidades. Un xogo no que se entrecruzan as tramas, as personaxes, as escenas como si non existira distinción entre ficción e realidade. A literatura está moi presente na película, así como o humor ou a crítica política. É interesante, áxil, está ben construida e ensamblada. A súa vitalidade está, tamén, no feito de que o espectador entende e asume as tribulacións da narradora e do seu personaxe, e pode involucrarse, aínda que expectante, en ambalas dúas tramas. O final é o máis desastroso. Na película ademais xógase con efectos dixitais, animación, infografía animada, así como cuns títulos de crédito visualmente atractivos e gráficamente ben feitos.
É o xogo, non idéntico pero con características similares das personaxe de El vuelo de Ícaro, de Raymond Queneau, na que o protagonista da novela que se está escribindo, fuxen, alonxándose das perspectivas que o autor quere establecer sobre as súas vidas. Así o autor do relato contrata a un detective privado para que atope a Ícaro e o reintegre no relato sobre o que está traballando e sobre o que non pode continuar porque desapareceu o protagonista.
http://www.labutaca.net/films/49/masextranoquelaficcion.htm
http://www.blogdecine.com/2007/01/19-amas-extrano-que-la-ficciona-una-delicia-metalinguistica-para-amantes-del-cine
http://www.biografiasyvidas.com/biografia/q/queneau.htm
http://www.enfocarte.com/1.10/literatura.html
http://www.elpais.com/articulo/cataluna/absenta/dibujada/elpepuespcat/20070930elpcat_2/Tes

domingo, 11 de mayo de 2008

Ciberpoesía

Mientras buscaba información sobre relatos hipertextuales por la red, he encontrado un apartado en wikipedia dedicado a la CIBERPOESÍA. La definen como una rama de la ciberliteratura en la que predomina el elemento estético, lírico o sugestivo, y que se caracteriza por el empleo de diversos recursos tecnológicos, desde el simple hipertexto hasta la imagen en movimiento.
Es muy variada y curiosa, la verdad. Especialmente porque el aspecto interactivo y multimedia está muy presente. Os dejo los links de algunas páginas en las que aparecen ejemplos de ciberpoesías:

http://www.martha.com.br/poesias/reflexoes/
http://home.ptd.net/%7Eclkpoet/wheels/index.html
http://www.texturl.net/works/riverrunning/

sábado, 10 de mayo de 2008

Literatura: un asunto de vida o muerte

En uno de mis peregrinajes por el ciberespacio he dado con esta dirección. En ella se pueden leer unas palabras de Umberto Eco que me han dado mucho que pensar:

La función de los relatos “inmodificables” es precisamente ésta: contra cualquier deseo nuestro de cambiar el destino, nos hacen tocar con nuestras propias manos la imposibilidad de cambiarlo. Y al hacerlo, nos cuenten lo que nos cuenten, cuentan también nuestra historia, y por eso los leemos y los amamos. Necesitamos esa severa lección “represiva”. La narrativa hipertextual puede educarnos a ser libres y creativos. Está bien, pero no lo es todo. Los relatos “ya hechos” nos enseñan también a morir.
Creo que esta educación al Sino y a la muerte es una de las funciones principales de la literatura. Quizá haya otras, pero ahora no se me ocurren.
Acostumbrados como estamos al uso de Internet, cada vez nos parecen más normales los modos de operar que en este mundo rigen: anonimato, libertad, sensación de control, inmediatez, relativismo, diversidad, etc. Sin embargo, encuentro totalmente acertadas las palabras del estudioso italiano. En relatos como el nuestro, suponiendo que toda la comunidad de cibernavegantes participase en él, la impresión de estar decidiendo los senderos que se abren ante nosotros sería (y es) omnipresente. Es un concepto muy relacionado con la transparencia y la globalización.

No obstante, soy de los que creen que para saber escribir (y navegar) antes hay que saber leer y ser guiados (algo que, no nos engañemos, también ocurre en la red). Un camino da libertad al creador para plasmar sus ideas con múltiples colores y pinceles, pero el otro es el que educa su vista y sus manos para interpretar las formas y aprovechar esos nuevos recursos. Por eso, para mí ambas formas de creación literaria no son excluyentes, sino maravillosamente complementarias e igual de importantes; y también por eso quería compartir con vosotr@s la forma tan simple y precisa en que Eco lo ha dado ha entender.

viernes, 9 de mayo de 2008

Idea copiada

Lendo os enlaces sobre a novela que se publicaban onte no blog para ler, acabei por plaxiar unha das ideas e creei un mapa en googlemaps cos lugares de acción da nosa novela. En cada lugar hai un mini texto onde coloquei os enlaces que crin pertinentes. Sei que faltan moitos lugares da novela, pero neste momento non me sinto con ánimos de buscalos, sería boa idea ir poñéndoos todos. Creo que só eu podo editar o mapa porque está feito coa miña conta de Google, pero se os publicades no blog colocareinos sen problema. Tamén situei algúns lugares ao meu libre alvedrío (como Gloria Natura), se credes que non deben estar aí comentádemo!!!

Lendo o primeiro texto de El País decateime de que non só nós temos complicacións á hora de crear un novo producto. É máis, incluso creo que podemos ter unha certa vantaxe ao posuír un maior coñecemento, polo xeral, das novas tecnoloxías que moitos profesionais con anos de experiencia na literatura e no xornalismo. Pensaremos en productos hipertextuais con maior facilidade.
Tamén quería resaltar do artigo o feito de que non só hai que pensar no contido da novela, como na literatura tradicional, senón que ten o reto engadido de ter que idear unha estrutura para incluír a narración. Debe ser unha estrutura que permita a inclusión de elementos multimedia e a inclusión de hipertexto, pero que á vez o lector poida navegar por ela sen dificultades (como nos pasou a nós cando tiñamos un menú con centos de entradas na parte esquerda do wiki).
Con Tom Wolfe estou totalmente de acordo cos seus catro puntos básicos da novela, sobre todo no que se refire a definir un punto de vista para narrar a historia. Creo que nun producto elaborado por un grupo amplio de persoas, coma nós, ten moita importancia definir a forma de contar o relato, non só para darlle unha certa coherencia senón para facilitar a comprensión do lector, que moitas veces se verá perdido entre tantas opcións e elementos multimedia.